Wpływ palenia papierosów na funkcjonowanie nerek

Nerki każdego dnia filtrują około 1500 litrów krwi, regulując gospodarkę wodno-elektrolitową, ciśnienie tętnicze krwi i usuwanie toksyn. ze względu na bardzo gęste unaczynienie są szczególnie wrażliwe na substancje krążące we krwi, w tym składniki dymu tytoniowego [1]. Badania pokazują, że palenie papierosów może przyspieszać spadek funkcji filtracyjnej, zwiększać ryzyko przewlekłej choroby nerek oraz raka nerkowokomórkowego [2].

Jak palenie wpływa na uszkodzenia nerek?

Nikotyna to toksyczny alkaloid, który pobudza układ współczulny, zwiększając wydzielanie adrenaliny i noradrenaliny z rdzenia nadnerczy. Efektem tego działania jest:

• wzrost ciśnienia tętniczego krwi;
• przyspieszenie akcji serca;
• skurcz naczyń krwionośnych [3].

Oakes i wsp., w swojej publikacji szczegółowo wyjaśnili, że przewlekłe palenie sprzyja aktywacji układu renina-angiotensyna-aldosteron (ang. renin-angiotensin system, RAAS), co prowadzi do zwężenia naczyń nerkowych i rozwoju nadciśnienia wewnątrzkłębuszkowego [4]. Długotrwale utrzymujące się przeciążenie ciśnieniowe uszkadza kłębuszki nerkowe – struktury odpowiedzialne za filtrację krwi.

Więcej o wpływie mechanizmów naczyniowych można przeczytać w artykule: Wpływ palenia papierosów na nadciśnienie tętnicze.

Dym tytoniowy zawiera tysiące związków chemicznych generujących wolne rodniki. Przyczyniają się one do generowania stresu oksydacyjny w komórkach nerek, co powoduje zaburzenie równowagi między produkcją reaktywnych form tlenu a mechanizmami obronnymi organizmu [5].

Według przeglądu autorstwa Modaresi i wsp. stres oksydacyjny przyczynia się do włóknienia (bliznowacenia) tkanki nerkowej i przyspieszonego spadku przesączania kłębuszkowego [5].

Metale ciężkie w tkance nerkowej

Szkodliwy wpływ dymu tytoniowego na nerki wynika również z obecności metali ciężkich. Najważniejsze z nich to kadm, arsen i ołów (Tabela 1).

Na szczególną uwagę zasługuje kadm. to silnie toksyczny dla organizmu metal, którego okres połowicznego rozkładu w nerkach może sięgać nawet 45 lat. Kadm w nerkach gromadzi się latami. Według analiz Bernarda nawet umiarkowana ekspozycja na ten pierwiastek zwiększa ryzyko białkomoczu i spadku filtracji kłębuszkowej to jeden z wielu przykładów długofalowej nefrotoksyczności metali ciężkich związanej z paleniem papierosów [6, 7].

Tabela 1. Wpływ metali ciężkich (kadmu, arsenu i ołowiu) na nerki [8].

Palenie papierosów a ryzyko przewlekłej choroby nerek (PChN)

Przewlekła choroba nerek (PChN) oznacza stopniową utratę funkcji filtracyjnej, co jest związane z uszkodzeniem lub zmniejszeniem liczby aktywnych nefronów. Zgodnie z danymi statystycznymi na schorzenie to cierpi obecnie ponad 4 miliony Polaków [9].

Metaanaliza Xia i wsp. obejmująca ponad 65 tys. uczestników wykazała, że aktualni palacze mają o około 30 proc. wyższe ryzyko rozwoju PChN w porównaniu z osobami niepalącymi [10].

W literaturze naukowej opisano również zjawisko Smoking-Related Nodular Glomerulopathy (SRNG) – to termin określający zmianę strukturalną nerek u osób palących. Dochodzi wówczas do stwardnienia guzkowego kłębuszków nerkowych, przypominającego zmiany obserwowane w nefropatii cukrzycowej, nawet bez współistniejącej cukrzycy [11].

Objawy przewlekłej choroby nerek mogą być długo skąpe, dlatego tak ważne są:

• okresowe badania kreatyniny i eGFR;
• badanie ogólne moczu (wykrycie albuminurii);
• kontrola ciśnienia tętniczego krwi.

Współwystępowanie z cukrzycą – zabójczy duet dla nerek

Wyniki badań naukowych wykazały, że palacze z aktywną cukrzycą typu 2 wykazują nawet 2-krotnie wyższe ryzyko pojawienia się albuminurii niż niepalący diabetycy [12]. a to oznacza, że przyspieszenie rozwoju nefropatii cukrzycowej. Dym tytoniowy nasila powstawanie tzw. zaawansowanych produktów glikacji (AGEs), które uszkadzają śródbłonek naczyń i pogłębiają proces włóknienia nerek [12, 13].

Szerzej o tej zależności: Palenie papierosów a cukrzyca.

Rak nerki a tytoń

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) klasyfikuje dym tytoniowy jako czynnik rakotwórczy dla nerki [14]. Szacuje się, że około 15-20 proc. przypadków raka nerkowokomórkowego ma związek z paleniem. Obserwuje się zależność dawka-odpowiedź: im więcej papierosów dziennie i im dłuższy czas trwania nałogu, tym wyższe ryzyko nowotworu nerki [15, 16].

Rzucanie palenia dla ochrony nerek – kiedy następuje regeneracja?

Regeneracja nerek po rzuceniu palenia jest możliwa, szczególnie we wczesnych stadiach uszkodzeń.

Po zaprzestaniu palenia:

• już po kilku/kilkunastu minutach stabilizuje się tętno i ciśnienie;
• po kilku godzinach poprawia się utlenowanie krwi;
• w ciągu kilku tygodni dochodzi do poprawy funkcji śródbłonka [17].

Rzucenie palenia może spowolnić spadek eGFR oraz zmniejszyć nasilenie mikroalbuminurii. Oznacza to realne korzyści z rzucenia nałogu dla ochrony struktury i funkcji nerek [17].

Więcej o procesie zmian w organizmie: Etapy oczyszczania organizmu po rzuceniu palenia.

Wsparcie w walce z nałogiem – rola farmakoterapii

Leczenie uzależnienia od nikotyny może obejmować wsparcie farmakologiczne. Preparaty Recigar 1,5mg (w formie tabletek) oraz Recigar Active 1,5 mg (w postaci roztworu doustnego) zawierają cytyzynę – alkaloid roślinny, który częściowo pobudza receptory nikotynowe, zmniejszając objawy głodu nikotynowego.

Cytyzyna wspomagająca zerwanie z nałogiem działa poprzez konkurencję z nikotyną o te same receptory w mózgu. Standardowy schemat terapii trwa 25 dni [18, 19].

Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, nie zaleca się stosowania produktu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ze względu na brak doświadczenia klinicznego w tej grupie osób. Przed rozpoczęciem terapii warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą i zapoznać się z ulotką.

Rzucanie palenia dla ochrony nerek to inwestycja w przyszłość – szczególnie jeśli pojawiły się pierwsze nieprawidłowości w badaniach.

FAQ – pytania i odpowiedzi

1. Czy palenie jednego papierosa dziennie wpływa na nerki?
   Nawet małe dawki nikotyny wywołują przejściowy wzrost ciśnienia i stres oksydacyjny. Ryzyko rośnie wraz z dawką, ale warto pamiętać, że nie istnieje bezpieczny poziom ekspozycji.
2. O ile lat palenie przyspiesza niewydolność nerek?
   Tempo progresji jest kwestią indywidualną. Badania wskazują, że palenie może istotnie przyspieszać spadek eGFR, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem lub cukrzycą.
3. Czy po rzuceniu palenia nerki się regenerują?
   Wczesne zmiany (np. mikroalbuminuria) mogą się cofnąć, a tempo pogarszania funkcji nerek może ulec spowolnieniu.
4. Jakie są pierwsze objawy problemów z nerkami u palacza?
   Często nie ma początkowo wyraźnych objawów. Możliwe są obrzęki, podwyższone ciśnienie, pieniący się mocz (białkomocz), przewlekłe zmęczenie.
5. Czy e-papierosy są bezpieczniejsze dla nerek?
   Aerozol z e-papierosów również zawiera substancje mogące wywoływać stres oksydacyjny. Długoterminowy wpływ na nerki jest nadal badany i nie można uznać ich za obojętne dla zdrowia.

Źródła:

• [1]. Erknet.org. C3 Glomerulonephritis: ERKNet dla Pacjentów. Available at: https://www.erknet.org/patients/pl/your-kidney-disease/c3g-ic-mpgn/disease-information [dostęp: 03.03.2026].
• [2]. Hallan S.I., Orth S.R. Smoking is a risk factor in the progression to kidney failure. Kidney International. 2011;80(5):516-523. doi:10.1038/ki.2011.157.
• [3]. Mishra A., Chaturvedi P., Datta S., Sinukumar S., Joshi P., Garg A. Harmful effects of nicotine. Indian Journal of Medical and Paediatric Oncology. 2015;36(1):24-31. doi:10.4103/0971-5851.151771.
• [4]. Oakes J.M., Fuchs R.M., Gardner J.D., Lazartigues E., Yue X. Nicotine and the renin-angiotensin system. American Journal of Physiology – Regulatory, Integrative and Comparative Physiology. 2018;315(5):R895-R906. doi:10.1152/ajpregu.00099.2018.
• [5]. Modaresi A., Nafar M., Sahraei Z. Oxidative stress in chronic kidney disease. Iranian Journal of Kidney Diseases. 2015;9(3):165-179.
• [6]. Bernard A. Cadmium & its adverse effects on human health. Indian Journal of Medical Research. 2008;128(4):557-564.
• [7]. Yan L.J., Allen D.C. Cadmium-Induced Kidney Injury: Oxidative Damage as a Unifying Mechanism. Biomolecules. 2021;11(11):1575. doi:10.3390/biom11111575.
• [8]. Wilk A., Kalisińska E., Różański J., Łanocha N. Kadm, ołów i rtęć w nerkach człowieka. Medycyna Środowiskowa. 2013;16(1):75-81.
• [9]. Król E., Rutkowski B. Przewlekła choroba nerek – klasyfikacja, epidemiologia i diagnostyka. Forum Nefrologiczne. 2008;1(1):1-6.
• [10]. Xia J., Wang L., Ma Z., Zhong L., Wang Y., Gao Y., He L., Su X. Cigarette smoking and chronic kidney disease in the general population: a systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. Nephrology Dialysis Transplantation. 2017;32(3):475-487. doi:10.1093/ndt/gfw452.
• [11]. Salvatore S.P., Troxell M.L., Hecox D., Sperling K.R., Seshan S.V. Smoking-related glomerulopathy: expanding the morphologic spectrum. American Journal of Nephrology. 2015;41(1):66-72. doi:10.1159/000371727.
• [12]. Xu H., Suo J., Lian J. Cigarette smoking and risk of albuminuria in patients with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of observational studies. International Urology and Nephrology. 2018;50(5):911-922. doi:10.1007/s11255-018-1825-x.
• [13]. Jiang N., Huang F., Zhang X. Smoking and the risk of diabetic nephropathy in patients with type 1 and type 2 diabetes: a meta-analysis of observational studies. Oncotarget. 2017;8(54):93209-93218. doi:10.18632/oncotarget.21478.
• [14]. IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Tobacco Smoke and Involuntary Smoking. Lyon: International Agency for Research on Cancer; 2004.
• [15]. Liu X., Peveri G., Bosetti C., Bagnardi V., Specchia C., Gallus S., Lugo A. Dose-response relationships between cigarette smoking and kidney cancer: a systematic review and meta-analysis. Critical Reviews in Oncology/Hematology. 2019;142:86-93. doi:10.1016/j.critrevonc.2019.07.019.
• [16]. https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/nerka/etiologia-i-czynniki-ryzyka [dostęp: 03.03.2026].
• [17]. https://www.cdc.gov/tobacco/about/benefits-of-quitting.html [dostęp: 03.03.2026].
• [18]. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/40161/characteristic [dostęp: 03.03.2026].
• [19]. https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/48841/characteristic [dostęp: 03.03.2026].